สตรีวัยทองหรือวัยหมดประจำเดือน มักประสบกับปัญหากระดูกพรุนอันเป็นเหตุให้กระดูกหักง่าย สาเหตุสำคัญเนื่องมาจากการลดลงของฮอร์โมนเอสโตรเจน ทำให้มีอัตราการเสื่อมสลายของกระดูกเพิ่มขึ้น ซึ่งรวมทั้งสตรีที่ถูกตัดรังไข่ออกทั้งสองข้าง นอกจากนี้ยังมีปัจจัยหลายอย่างที่ทำให้กระดูกพรุนเร็วขึ้น ได้แก่

# กรรมพันธุ์

# ขาดการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ

# รับประทานอาหารที่ขาดแคลเซียม

# สูบบุหรี่จัด

# ดื่มสุราจัด

# ดื่มกาแฟจัด

# การใช้ยาบางอย่างมากเกินไปและใช้อย่างต่อเนื่อง เช่น

          - ยาชุดที่มีสเตียรอยด์

          - ยากันชัก

          - เตตราไซคลีน

          - ยารักษาโรคต่อมไทรอยด์เป็นพิษ

# เป็นโรคที่ทำให้เสียความสมดุลของแคลเซียม เช่น

          - ไตวายเรื้อรัง

          - เบาหวาน

          - ต่อมไทรอยด์ทำงานมากผิดปกติ

          - ท้องเสียเรื้อรัง

          - อัมพาต

ในระยะแรก ๆ อาการกระดูกพรุน จะไม่ปรากฎอาการใด ๆ ให้เห็นโดยสภาวะเสื่อมที่เกิดขึ้นในกระดูกของสตรีจะค่อยเป็นค่อยไป ตั้งแต่ช่วงอายุ 40 ปีขึ้นไป ความแข็งแกร่งของกระดูกลดลง โดยเราไม่รู้ตัว ตราบจนกระทั่งเข้าใกล้วัย 60 ปี จะเกิดอาการที่พบบ่อย คือ อาการปวดที่เกิดขึ้นตามอวัยวะต่าง ๆ โดยเฉพาะในส่วนที่เป็นกระดูกกล้ามเนื้อ ทำให้การเคลื่อนไหวติดขัด ไม่คล่องแคล่ว เช่น

# ปวดเกร็งก้านคอ

# ปวดหลังเรื้อรัง

# ปวดเกร็งที่ขาและเท้าเวลานอน

# ไหล่งุ้มกว่าปกติ

# ความสูงของร่างกายลดลง

# กระดูกหักง่ายกว่าปกติ เพียงล้มเบา ๆ โดยเฉพาะกระดูกสะโพก ข้อแขน หรือข้อมือ

การป้องกันโรคกระดูกพรุน หรือชะลอการสลายเนื้อกระดูกในสตรีทำได้โดยการเสริมสร้างให้กระดูกแข็งแรงตั้งแต่วัยสาว คือก่อนอายุ 30 ปี ซึ่งเป็นช่วงที่ร่างกายมีการสร้างและสะสมเนื้อกระดูกมากกว่าการทำลาย เพราะหลัง 30 ปีแล้ว โอกาสสร้างเนื้อกระดูกเพิ่มทำได้โดยยาก ทำได้ก็แต่เพียงป้องกันไม่ให้กระดูกถูกทำลายลงไปอย่างรวดเร็วเท่านั้น การเสริมสร้างและบำรุงรักษากระดูกทำได้โดย

1. การออกกำลังกาย โดยเฉพาะการออกกำลังกายแบบแอโรบิคที่ต้องมีการใช้ออกซิเจนจำนวนมาก และใช้สม่ำเสมอต่อเนื่องกัน นานอย่างน้อย 20 - 30 นาที สัปดาห์ละ 3 - 4 ครั้ง และ การออกกำลังกายควรเป็นรูปแบบที่มีการลงน้ำหนัก ( weight - bearing exercise ) เพื่อช่วยเพิ่มความหนาแน่นของเนื้อกระดูก เช่น การเดินไกล ๆ รำมวยจีน ถีบจักรยาน กระโดดเชือก เต้นรำ เต้นแอโรบิค และว่ายน้ำ เป็นต้น

2. การรับประทานอาหารที่ถูกหลักโภชนาการครบทั้ง 5 หมู่ และสตรีวัยทอง ควร รับประทานอาหารที่มีแคลเซียมสูง เพื่อช่วยลดการสูญเสียเนื้อกระดูกลงได้ เช่น นมสด นมเปรี้ยว โยเกริ์ต นมผง ถั่วเหลือง เต้าหู้ ปลาเล็กปลาน้อย กุ้งแห้ง งาดำ งาขาว และผักใบเขียวทุกชนิด

3. หลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงต่าง ๆ ได้แก่ บุหรี่ สุรา กาแฟ การซื้อยาชุดรับประทาน

4. ให้ร่างกายได้รับแสงแดดอ่อน ๆ ในช่วงเวลาเช้าหรือเย็นทุกวัน อย่างน้อยวันละ 10 - 15 นาที เพื่อให้ร่างกายได้รับวิตามินดีที่ช่วยกระดูกดูดซึมแคลเซียมได้ดีขึ้น

5. การให้ฮอร์โมนเอสโตรเจนทดแทน เพื่อป้องกันโรคกระดูกพรุน ซึ่งแพทย์จะเป็น ผู้พิจารณาตามความเหมาะสมของสตรีแต่ละราย

ดังนั้น สตรีวัยทองนอกจากจะยอมรับต่อการเปลี่ยนแปลงของร่างกายและจิตใจที่เกิดขึ้น ภายหลังหมดประจำเดือนแล้ว การรู้จักศึกษาหาความรู้ในการดูแลเอาใจใส่สุขภาพของตนเองอย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะการรับประทานอาหาร และการออกกำลังกายที่เหมาะสมกับสภาพแห่งวัยแล้วเพียงเท่านี้ท่านก็จะสามารถใช้ชีวิตอยู่ในวัยนี้อย่างเป็นwbr

ที่มา : ดารุณี ภูษณสุวรรณศรี ฝ่ายอบรมอนามัยในบ้าน สำนักงานกลางสภากาชาดไทย

---